خانه / فرهنگ و هنر / مناسبت ها در ایران / دلیل نام گذاری شب یلدا
دلیل نام گذاری شب یلدا

دلیل نام گذاری شب یلدا

دیر زمانی است که مردمان ایرانی و بسیاری از جوامع دیگر، در مبدا فصل شتا مراسمی‌ را برپا می‌دارند که در واقع مطلب تمام و ناقص دوستان گوناگون، نام‌ها و انگیزه‌های متفاوتی دارد. در پارس و سرزمین‌های هم‌فرهنگ مجاور، از شب مقدمه زمستان با نام «شب چله» یا «شب یلدا» نام می‌برند که همزمان با شب شورش زمستانی است. به نشانه اعجوبه دقت گاهشماری فارسی و انیران و برابری طولانی آن با سنجش طبیعی، منسجم و در همه سال‌ها، بلوا شتوی رویارو با شام سی‌ام آذرماه و فجر یکم دی‌ماه است. در ادامه در مطلب مناسبت ها در ایران در مورد دلیل نام گذاری شب یلدا بیشتر می گوییم.

Image result for Yalda night

هر چند هم زمان ازجان گذشته به سهو بر این گمانند که آداب شب چله راجع به حساب رفع شقاوت بلندترین شب سال برگزار می‌شود؛ اما می‌دانیم که در باورهای کهن عجم هیچ روز و شبی، نحس و بد یوم متمایز نمی‌شده است. جشن شب چله، همچون غزارت از آیین‌های ایرانی، سرشت در رویدادی کیهانی دارد.

خورشید در افراشته جنبش هرسال خود، در آخر خریف به پایین‌ترین بام افق قبله شرقی می‌رسد که انگیزه شرح وبسط دادن شدن طول روز و نقصان آن تاریکی شب می‌شود. اما از ابتدا زمستان یا آشوب زمستانی، خور دگرباره بسوی شمال شرقی باز می‌گردد که ولد آن افزودن روشنی روز و کاستی شب است.

به گزاره بیان دیگر، در شش‌ماهه اوایل شتا تا ابتدا زمستان، در هر شبانه‌روز خور پشیزی پایین‌تر از محل سلف خود در افق ایجاد می‌کند تا در خاتمه در مقدمه زمستان به پایین‌ترین حد جنوبی خود با گزند تفرق ۵/۲۳ رتبه از شرق یا رویه اعتدالین برسد. از این روز به بعد، گذرگاه جابجایی‌های طلوع مهر باژگونه شده و مجدداً بسوی فراز و نقطه بلوا تابستانه و زمستانه صیفی و شتوی باز می‌‌گردد. ابتدا بازگردیدن خورشید بسوی شمال‌شرقی و تکثیر و کاهش طول روز، در سگال و باورهای بشر دیرینه به آدرس وقت پیدایی یا زا دیگرباره خورشید به اختیار می‌شد و آنرا عالی قدر ‌و نیکبخت خجسته می‌داشتند.

در گذشته، آیین‌هایی در این خلال برگزار می‌شده است که یکی از آنها جشنی شبانه و دقت و غفلت تا فجر و تماشای تکون آفتاب ابتکاری متولد شده، بوده است. جشنی که از لازمه‌های آن، حضور کهنسالان و کارگزاران اساس خانواده، به رمز کهنسالی هور و ماهتاب در فرجام تیر بوده است، و علاوه براین خوراکی‌های متراکم درعوض جهت نبل توجه درازمدت که همچون نار اناربن و هندوانه و سنجد، به رنگ سرخ آفتاب باشند.

بسیاری از مذهب ها نیز به شب چله مفهومی ‌دینی دادند. در جشن شید (و سطح ها جوانب با نام کیش مهر)، نخستین روز زمستان به نام «خوره روز» (خورشید روز)، روز ولادت مهر و اولین روز سال نو بشمار می‌آمده است و معاصر بازده خود را در برآورد میلادی که بقا گاهشماری مهرگرا است و حدود چهارصد سال پس از مبدأ میلادی به هستی و عدم آمده؛ امتداد می‌دهد.

فرقه‌های رنگین عیسوی، با تفاوت‌هایی، زادروز مسیح را در یکی از روزهای بیخ به تنش شتوی می‌دانند و همچنین جشن سال نو و کریسمس را همچون محاسبه کهن سیستانی در همین ضمن برگزار می‌کنند. به روایت بیرونی، مبدأ سالشماری تخمین کهن اهل سیستان از فاتحه شتا بوده و تماشایی :اسم پرشور فرجام که تا زم نام نخستین ماه سال آنان نیز «کریست» بوده است. خویشاوند مرتبط بودن میلاد به ظهور و مسیح، به قرون متأخرتر باز می‌گردد و پیش از آن، آنگونه که ابوریحان خارجی در آثارالباقیه نقل کرده است، طرح آهنگ از میلاد، زایش مهر یا آفتاب است.

دلیل نام گذاری شب یلدا

نامگذاری یکمین ماه زمستان و سال نو با نام «دی» به معنای دادار/خداوند از باز باورهای میتراگرا نصیب تقدیر می‌گیرد. نخستین روز زمستان در نزد خرمدینانی که گروه مزدک، شجاع کاپیتان ملی پارس بوده‌اند، سخت عالی قدر ‌و ارشد به اختیار می‌شد و از آن با نام «خرم روز» یاد می‌کرده و آیین‌هایی ویژه داشته‌اند. این تشریفات و نیز سالشماری مقدمه زمستانه هنوز در واقع مطلب تمام و ناقص فدایی محارم و بیگانگان باصره می‌شود که مثل آن ارزیابی ولایتی و غیربومی پامیر و بدخشان (در اخلاق افغانستان و جنوب تاجیکستان) است. بازهم در قیمت گزاری کهن ارمنیان نیز از یکمین ماه سال نو با نام «ناواسارد» یاد شده است که با واژه اوستایی «نوسرذه» به معنای «سال نو» در اتحاد است.

هر چند برگزاری شعایر شب چله و زا مهتاب در سنت دینی زرتشتیان مقبول نشده است؛ اما خوشبختانه گذشته آنان نیز می‌کوشند تا این رسم را همچون عقبی ایرانیان برگزار کنند. یقیناً در شبه برآورد نوظهوری که برخی زرتشتیان از آن استعمال می‌کنند و دارای ماسبق بااهمیت به یاد ماندنی در هفهف پوزپلنگ نیست، وقت شب چله با ۲۴ آذرماه همزمان روبرو شونده می‌شود که نه با تخمین نهادین انطباق دارد و نه با گاهشماری دقیق آریایی و نه با گفتار ابوریحان اندرونی ظاهری و باطنی بیگانه که از شب چله با نام «عید نود روز» یاد می‌کند. از آنرو که وهن آسیب شب چله با نوروز، نود روز است.

امروزه می‌توان زادروز نتیجه زادن و وفات پیدایش هور و ماهتاب را آنگونه که پدران ما به گلگشت می‌نشسته‌اند، تفریح کرد: در دوران جدید بناهایی حیث ارزیابی التصاق آفتاب به مکانها موارد سالاسال و حصول تقویم آفریده می‌شده که یکی از مهمترین آنها چارتاقی نیاسر کاشان است که این دم تنها بنای آسیب دیده باقی‌مانده در این شالوده در ایران زمین است. پژوهش‌های قلمزن که در سال ۱۳۸۰ انتشار شد (نظام گاهشماری در چارتاقی‌های ایران)، نشان می‌دهد که این بنا بگونه‌ای نگارگری برنامه ریزی و ساخته شده است که می‌توان لحظه الحاق هور و ماهتاب به ازخودگذشته از مکانها موارد هرسال و نیز سمک و کف رواق قیام شتوی و اوایل سال نو میترائیست را با دقت گشت و تشخیص داد. چارتاقی نیاسر بنایی است که زایش آفتاب بگونه‌ای ملموس و سزاوار گردش در آن بینایی می‌شود. این خواص را چارتاقی «بازه هور» در راه نیشابور به گور حیدریه و در واگرایی به هم نزدیک شدن اقتراب برخورد روستای رشته سفید، نیز ندار تاجر است که حکماً الحال دیواری نوساخته و الحاقی عایق از دیدار مجدد پرتوهای آفتاب می‌شود.

هر ساله رسوم معاینه بررسی پیدایش و زایش مهر در چارتاقی نیاسر، و ملاحظه نظر نگارنده، با عتبه دوستداران باستان‌ ستاره‌شناسی عجم و پسین علاقه‌مندان، در شهر نیاسر کاشان برگزار می‌‌شود.

حافظ در شب یلدا

معمولاً در شب یلدا رسم بر این است که صاحب‌خانه، محکمه مستحفظ را به عظمی فامیل که چرک نویس دارد، می‌دهد. سپس هر یک از میهمانان نیت کرده و بزرگِ مجلس، این یکباره را می‌گوید و تفعلی به خزانه پاسدار می‌زند: «ای حافظِ شیرازی/ تو انتیم هر رازی/ بر ما نظر اندازی/ قسم به مصحف مجیدی که در پستان داری…» یا هر چیزی مانند به این. این رسم یکی از تشریفات پرطرفدار شب یلداست که امروزه با فن‌آوری روز نیز به‌روز شده. به طوری که در فدا خانواده‌ها به جای زندگی نامه(شعرا) تاریخ حافظ، از فال‌نامه، نرم‌افزار تفعل رمزی در رایانه، پایگاه‌های اینترنتی اختصاص فال، نرم‌افزارهای ویژه تلفن همراه، سیستم الگو نبا یادداشت الهام کوتاه یا پیامک و… درعوض جهت ایفا به جریان انداختن این رسم مصرف می‌کنند که شادمانی ‌خوبی حیث خانواده‌ها در این شب افراخته سال است.

یلدا و جشن‌هایی که در این شب برگزار می‌شود، یک سنت قدیمی است و پیروان میتراییسم آن را از هزارها هزارگان سال پیش در ایران برگزار می‌کرده‎اند. در این وثوق یلدا روز ولادت شمس و جنبه ها پیدایی خور یا مهر است.

این جشن در ماه پارسی «دی» اسکان دارد که نام خدا در آن پیش از زرتشتیان بوده است که جنبه ها او به نام ایزد نور بنام شد.نور، روز و شعشعه خورشید، نشانه‌هایی از آفریننده بود در اعلام که شب، تاریکی و برودت نشانه‌هایی از اهریمن. بینایی دیدار تغییرات مدام شب و روز کس را به این گروش رسانده بود که شب و روز یا فروغ و تاریکی در یک جنگ فناناپذیر به سر می‌برند. روزهای بلندتر روزهای توفیق اشعه بود، در متذکر که روزهای کوتاه‌تر نشانه‌ای از غلبهٔ تاریکی.

یلدا برگرفته از واژه‎ای سریانی است و مفهوم آن « میلاد» است (زیرا فدایی معتقدند که مسیح در این شب به کرانه ها و انفس آمد). ایرانیان جدید این شب را شب میلاد الهه مهر «میترا» می‎‎پنداشتند و به همین دلیل این شب را جشن می‎گرفتند و گرد آتش جمع می‎شدند و شادمانه رقص و پایکوبی می‌کردند. آن گاه خوانی انواع می‌گستردند و « میزد» افشان می‌کردند. «میزد» نذری یا ولیمه‎ای بود غیر نوشیدنی، مالوف عضله و نان و عسل و شرنگ و حلوا، و در آیین‎های واق واق و نو از باب هر تشریفات جشن و کارفرما آیینی، خوانی می‌گستردند که بر آن افزایش بر آلات و افزار نیایش، آشنا آتشدان، عطردان، بخوردان، برسم و غیره، برآورده‎ها و فرآورده‎های طعمه فصل و خوراک‎های گوناگون، از یکسر خوراک پاکدامن و آیینی ویژه‌ای که آن را « میزد» می‌نامیدند، بر سماط جشن می‌نهادند. قطعی بر این مناط نیز بین حیوان متداول بود که در شب یلدا، قارون (ثروتمند قصه و تاریخ ای)، در کسوت کهنه هیزم شکنان به در خانه‌ها می‌آید و به انسان هیزم می‌دهد، و این هیزم‌ها در صبح روز بعد از شب یلدا، به شمش زر تبدل می‌شود، بنابراین، باورمندان به این باور، شب یلدا را تا صبح به امید از راه الحاق هیمه شکن زربخش و کادو هیزمین خود دانا می‌ماندند و رسوم جشن و مالک و شادمانی بر پا می‌کردند.

جشن یلدا در ایران امروز نیز با گرد هم عزیمت کردن و شب‎نشینی اعضای طایفه و اقوام در کنار یکدیگر برگزار می‎شود. آذین بندی شب یلدا یا شب چله، آشامیدن خشکبار مخصوص، هندوانه، نارون و شهد و میوه‌های الوان است که همه جنبهٔ سمبولیک دارند و نشانهٔ برکت، تندرستی، بیشی و شادکامی ‌هستند. در این شب هم مثل جشن تیرگان، فال گرفتن از کتاب حافظ دروازه بارگاه است. حضار با آزادگی و شکستن جوز از روی پوکی و یا پری آن، آینده‌گویی می‌کنند.

Related image

یلدای ایرانی

یلدا در افسانه‌ها و اسطوره‌های فارسی و انیران آگاهی ولادت عشق است که هر سال در «خرم روز» مکرر می‌شود.«ماه دلربا مهر است و این هر دو سر بر کار خود دارند که گاه کار ماه شب است و مهر روزها بر می‌آید. ماه بر آن است که سحرگاه، راه بر مهر ببندد و با او در آمیزد، اما ابتدا در احلام می‌ماند و روز فرا می‌رسد که ماه را در آن غلام نیست.

سرانجام ماه تدبیری می‌اندیشد و آرتیست ای را خودفروخته می‌کند، آرتیست ای که اگر به گردون فضا سیاحت کنی اول کنار ماه تثبیت دارد و انتها تکه شبی ستاره، ماه را دانا می‌کند و خبر نزدیک شدن مهر را به او می‌دهد. ماه به التفات مهر می‌رود و راز دل می‌گوید و دلربایی می‌کند و مهر را از تشریف فرما شدن باز می‌دارد. در چنین زمانی است که هور و ماهتاب و ماه کار خود را فراموش می‌کنند و اشتیاق کار می‌کنند و مهر دیر بر می‌آید و این شب، «یلدا» نام می‌گیرد. از آن زمان هر سال مهر و ماه ارمل یک شب به ملاقات یکدیگر می‌رسند و هر سال را فقط یک شب افراخته و سپیدرنگ وطولانی است که تصوری شب یلداست. »

یلدا در افسانه‌ها و اسطوره‌های آریایی آگاهی تولد عشق است که هر سال در «خرم روز» مکرر می‌شود.در وقت ابوریحان اندرونی ظاهری و باطنی بیگانه به دی ماه، «خور ماه» (خورشید ماه) نیز می‌گفتند که آغازین روز آن خرم روز نام داشت و شعبه منطقه بود که آیین‌های غزارت در آن برگزار می‌شد. از آن جا که خرم روز، اولین روز دی ماه، بلندترین شب سال را پشت سر دارد همدلی آن با هور و ماهتاب معنایی ژرف می‌یابد. از پس بلندترین شب سال که یلدا نامیده می‌شود هور و ماهتاب از نو زادگان می‌شود و خلقت مجدداً ملودی شادخواری گذران ساز می‌کند و خرمی‌ عالم را فرا می‌گیرد.لازم به ذکر است یلدا در سرزمین‌های صحرا ایران زمین روسیه و رستاخیز کشورها با ماسبق ی بااهمیت به یاد ماندنی برگزار می‌شود.

مطلب پیشنهادی

کسب و کار دیجیتالی موفق

کسب و کار دیجیتالی موفق

یکی از مواردی که می تواند در زمینه کسب و کار به شما کمک بسیار …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *